Mercedes Peón

Nesta segunda entrada da cultura de Galicia decidinme a falar sobre a música, pero non sobre calquera música, senón a dunha muller transgresora, diferente. A verdade, foi o meu profesor quen me deu a idea de falar dela, que buscase información e sobre todo que escoitase a súa música, xa que é unha mestura de xéneros e estilos, que me sorprendeu moitísimo e á vez agradoume outro tanto.

A variedade das composiciónd de Mercedes Peón arrincan dende a polirritmia, ritmos ancestrais e chegando a temas eléctricos e vibrantes.

Despois de profundizar na tradición durante máis de 25 anos, no 2000 gravou o seu primeiro álbum chamado "Isué". Máis adiante lanzou outros tres discos que son: "Sós", "Sihá" e "Arjú".

Cabe destacar que foi presentadora do programa Luar, no que traballou mostrando as súas investigacións percorrendo as aldeas galegas na busca da tradición oral e as músicas máis ancestrais.

Esta muller recibiu recoñecementos (entre os que destacan) a nivel internacional no ámbito da música folk, que son o premio a mellor disco da revista "Folkworld" no ano 2000 polo seu disco Isué. Tamén foi finalista na categoría de mellor artista do ano 2000 nos premios da radio BBC3.
Estivo tamén nomeada ao premio "Mestre Mateo" no ano 2002.
Recibiu o premio nacional da música no ano 2008.

Ademais de todo o seu percorrido musical, que non é precisamente escaso, hai que destacar as súas actividades en defensa da igualdade da muller. Aquí déixovos un enlace a un texto escrito pola propia Mercedes Peón onde se pode apreciar ista faceta.

Despois de escoitar bastantes das súas cancións decidinme por poñer aquí tres que me pareceron realmente fantásticas, e de entre estas tres quédome sen duda con Mareas Vivas, seguida de Maravilhas e de Ajárrate.

Alfonso Crespo, pintor

Despois de votar na clase, decidiuse falar nestas próximas catro entradas, da cultura galega. Decidín facer esta entrada sobre o meu avó, porque a verdade é que me pareceu interesante falar del, xa que foi unha persoa moi importante para min e tivo bastante relevancia no panorama pictórico galego.

Alfonso Crespo Fernández, o meu avó, naceu en Ferrol o 17 de abril de 1932, mesma cidade na que morreu o 25 de novembro de 2008, aos 76 anos.

Quizais, quen non coñeza un pouco sobre pintores galegos, non teña nin idea de quen é, pero realmente a súa actividade artística foi moi importante e non só en Galicia.

En 1968, fundou xunto con outros xóvenes artistas ferroláns o grupo "O Grilón", artistas entre os que se encontra Luis Calvo, nado en Marín, pero que tiña o seu domilicio en Ferrol onde tamén pintaba.

A súa obra foi seleccionada na II Bienal Internacional de Arte en Pontevedra, no ano 1976.

Era autodidacta pero asistiu a cursos para mellorar a súa técnica en debuxo e pintura, e sobre todo en grabado.

Os catálogos e libros nos que se pode atopar a súa obra son: "II Bienal Nacional de Arte de Pontevedra", " III Bienal Nacional de Arte de Pontevedra", "Plástica gallega", "Apotaciones de El Ferrol al arte pictórico", "Pintura ferrolana", "Enciclopedia galega universal", "Diccionario enciclopédico galego universal", "Guía de artistas de Galicia", "Artistas ferroláns" e "Collages, acuarelas, grabados: Alfonso Crespo".

A súa primeira exposición realizouna en 1959 (27 anos), e foi a "Exposición de artistas noveles de Ferrol".
Pero bueno, en canto a exposicións, o meu avó non era moi dado a realizalas, dicía que lle quitaban tempo de pintar e traballar no seu estudio. E para non gustarlle demasiado facer exposicións...expuxo en Ferrol, A Coruña, Viveiro, Pontevedra, Viveiro, Santiago, Vigo, Lugo, Pontedeume, Cariño, Ortigueira, Betanzos, Bergondo, Cedeira (nesta última vila realizou a súa última exposición, unha de grabados e óleos e unha homenaxe a Goya). Pero estas non foron as únicas, senón que tamén fixo exposicións en múltiples ocasións nas seguintes cidades fora de Galicia: Madrid, Valladolid, Sevilla, Soria, Gijón e Barcelona.

Deixo uns enlaces que vos levarán á web "Pintores gallegos", onde atoparedes mostras de debuxo, acuarela, grabado, óleo e collage...aínda que con estas mostras só poderedes apreciar unha pequena fracción da súa obra. 

Actualmente, a maior parte da súa colección a temos a súa familia, aínda que tamén se encontra nalgunha colección particular e institucional e no Museo dedicado a Granados en Barcelona.

Como anécdota, teño que destacar que un mural sobre a chegada de Colón a América, ubicado no cuartel de Instrucción no Arsenal Militar de Ferrol, foi retirado de alí e por agora non fumos quen de localizar o seu paradeiro.

Para min, él máis que pintor, foi o mellor avó do mundo durante o tempo que puido, pero claro...un avó que me ensinou a xogar aos barcos...e un avó diferente, o máis especial, creo que fun a nena máis feliz do mundo mentres él ilustraba os seus contos, sempre inventados, cuns debuxos  que eu admiraba porque nunca aprendín a debuxar. Agora quédannos de ti todas as túas historias, a túa forma de ser que é inesquecible, e por suposto, o mural de Pantín...o repasamos de vez en cando. Para min, eres unha das partes máis importantes da cultura galega.

Alfonso Crespo, autorretrato

Moncho Reboiras

Naceu na aldea de Imo no ano 1950, onde recibiu unha educación básica. Máis tarde mudouse a Vigo xunto coa súa familia, en Teis cursou  bacharelato e ao rematalo, matriculouse la Escola Técnica de Enxeñaría Industrial en Vigo.

Tivo un papel importante nas revoltas estudintís ata que no ano 1969 ingresou como militante na UPG.

Comeza a traballar no estaleiro de Barreras para especializarse no sector naval, e na "Folga de setembro" de 1972 tivo un importante papel como organizador.

Durante 1973 e 1974 foi un dos máis importantes organizadores sindicais.

Participou, dentro da liña política da UPG, nunha fronte armada que actuaba en contra da ditadura. Realizaban as súas prácticas no sur da provincia de Pontevedra, e Reboiras foi o encargado dun comando, que tiña un número reducido de persoas, creado o 23 de febreiro de 1974.

Moncho Reboiras foi identificado pola Garda Civil. Permaneceu oculto durante un tempo aquí, en Ferrol, pero o atoparon. Encontrábase nun edificio con dous militantes máis que puideron fuxir.

Reboiras foi alcanzado o 12 de agosto de 1975 no portal número 27 na rúa da Terra, onde a policía franquista o matou con varios tiros, un deles na cabeza segundo o informe.

Como curiosidade, unha das irmás do meu avó, Luca, atopábase moi cerca cando o mataron. Ela contaba que recordaba ver a aquel mozo cando ía á compra ou pola rúa cerca da súa casa.

Luca, vivía na rúa do Sol, a perpendicular á rúa da Terra, e cando estaban a punto de matar a Reboiras ela estaba sendo presente do rebumbio.

Entre o edificio no que ela vivía e o contiguo (cuxo portal era o número 27 da rúa da Terra) había unhas hortas.

Nese edificio, a través da ventana, Luca veu a unha rapaza, que estaba presa do pánico, agochada nuncha esquina da súa casa chorando. Luca intentou conver á rapaza de que abrise a porta e o deixase pasar, que así el conseguiría salvarse, pero a rapaza non foi capaz de reaccionar, e os berros e o rebumbio cesou.

"Que importa que nos maten se deixamos semente de vencer!" -Moncho Reboiras.

Ferrol, 10 de marzo de 1972

O 10 de marzo de 1972, os obreiros da Empresa Nacional Bazán manifestábanse polas rúas e avenidas de Ferrol, onde caeron mortos Daniel Niebla e Amador Rei polas balas da policía franquista.

Os traballadores de Bazán estaban mobilizándose por cuestións de índole laboral. Dirixíanse cara a Astano para convidar aos operarios desa empresa a que se unisen á protesta, cando no intento producíuse un acalorado enfrontamento coa inesperada resposta dos "grises", que utilizaron balas asasinas para frear a marcha dos obreiros, o que conlevou a morte dos compañeiros Daniel e Amador.

Por mor deste conflito e ante a represión desatada contra os dirixentes laborais, moitos traballadores fuxiron cara Francia, onde se exiliaron; outros foron encarcerados (e despedidos), no afán da ditadura de lograr desta maneira o descabezamento do movemento obreiro ferrolán.

Rosa Cal, doutora en Pedagoxía e Periodismo e profesora na Complutense de Madrid, publicou un libro relatando os sucesos de Ferrol, aportando nova información a partir de certos documentos. Segundo estos documentos, quedou esclarecido que o Réxime temía aos traballadores de Ferrol, porque Comisións Obreiras estaba convertíndose nun sindicato moi forte en Bazán.

O ocorrido en Ferrol tivo tanto eco en España coma no estranxeiro. Esta revolución obreira non sucedeu en vano, e axudou a traer a democracia ao país.

Mentres ocorrían todos estes sucesos, os meus familiares os estaban vivindo de diferentes maneiras...

• Meu pai tiña 13 anos e estaba en clase neste mesmo instituto, no instituto masculino, e el cóntame que estaban nunha clase cun profesor moi maior que tiñan e que a el encantáballe. Di que o que recorda é que nun momento comezaron a escoitar disparos e este profesor, moi calmado e tranquilo, lles dixo que se agocharan debaixo da ventana e esperasen alí a que todo cesase.
• Miña avoa, asustada, e có seu fillo en clase, comezou a aprovisionar comida pola incertidumbre do que podería pasar despois.
• Meu tío avó tiña 21 anos e viña de Cedeira para traballar en Bazán todos os días. Ese día, cando todo comezou decidiu volver para non preocupar a familiares. El e moitos máis tiveron que volver andando dende Ferrol, porque a liña de autobuses non funcionaba e pouca xente tiña coche, e a que o tiña, levaba a persoas máis maiores.

Esta foi unha das últimas represións, e significou moito para a transición á democracia que chegaría uns anos despois.

Loita polo percebe en Cedeira

O día 1 de Xuño do ano 1999 entraba en vigor una norma pola que os percebeiros  de Cedeira xa non podían traballar en moitas zonas da costa nas que, desde sempre o viñan facendo. 

Cambiar unha lei, ás veces, quere dicir que se cambia tamén unha maneira de vivir. Os percebeiros decidiron ir igual a arrincar percebes das penas onde estaba prohibido. Fixérono en sinal de protesta porque, de antemán sabían que non se ían poder vender, así que a idea era facer unha festa aberta ao pobo para que quen quixese, se acercase á lonxa a comer os percebes.

Pero a cousa non ía ser tan doada. A resposta das autoridades foi enviar ás forzas de seguridade a tomaren a mariñeira vila de Cedeira. Pecharon os accesos a ela, de maneira que ninguén podía saír ou entrar e desaloxaron pola forza a lonxa do peixe. Houbo tiros e fume e berros e violencia. Ducias de antedesturbios e garda civil bourando na xente sen facer excepcións, nenos, vellos, mulleres e homes.  Os mariñeiros fixeron unha barricada xuntando 
cousas nunha pila e plantáronlle lume. Algo que pretendían as forzas de seguridade, era requisar os percebes, pero ese foi un obxectivo que non puideron lograr. Os percebes quedaron na lonxa, e cando o enfrontamento finou, celebrouse a festa aberta e a xente da vila acercouse a gozar dos percebes.

O grupo Cempés compuxo dúas cancións para recordar estes feitos: 1 de Xuño en Cedeira (Montecuruto), Que non volvan!. 
Na primeira canción poden escoitarse audicións dese mesmo día, e na segunda é unha actuación na que na canción narranse os feitos na forma na que o sentiron os loitadores cedeireses.

NUNCA MÁIS, o único berro de xustiza entre tanta inxustiza

Despois de pensalo e repensalo... decidín comezar coas entradas do tema "Galicia Rebelde" por algo que é o máis cercano a min en canto a tempo. 
En novembro do ano 2002 afundiu fronte as costas galegas o buque petroleiro Prestige, que provocou unha inmensa marea negra dende o norte de Portugal ata Francia, e que foi a maior catástrofe ecolóxica de Galicia. A raíz desta catástrofe, as xentes de Galicia, incluída moita xuventude, realizaron unha mobilización social e política denominada Nunca Máis.

A pesar de que eu era moi pequena, recordo bastante ben o día do afundimento do Prestige, porque foi o día en que eu cumpría 4 anos.
Recordo á miña familia moi preocupada, pendentes das noticias, porque eles xa viviran o accidente do petroleiro Mar Egeo, que se incendiou en fronte da Torre de Hércules na Coruña o 3 de decembro de 1992.

No afundimento do Prestige, o buque comeza a perder moito fuel, e na madrugada do 13 ao 14 de novembro, o fuel chegaba ás inmediacións da Coruña, cando afundira a uns 50km mar adentro con respecto ao Cabo Fisterra.

O día 14 pola mañá,  barco atopábase a 3km da costa, pero o seu remolque tardou horas en comezar.
As autoridades deciden afastar o barco da costa e unha vez que está afastado unhas 65 millas da costa (104km) do Cabo Vilán, sábese que continua botando un pouco de fuel, e que o capitán do buque non colaborou nos labores de rescate.

O venres 15 de novembro, as autoridades barallaban o máis probable: que o casco do barco partira en dous, polo que só quedaba o remolque, e o lugar dispoñible era a Ría de Vigo. Este mesmo día son trasladados a terra 5 dos tripulantes, e o capitán pide a súa evacuación, cando chega a terra é detido.

Durante o 16 de novembro, có buque a piques de partir en dous sendo remolcado cara Vigo, as autoridades chegan a dicir que o problema está en vías de solución, algo irónico tendo en conta que neste mesmo día chegou a primeira marea negra ás praias de entre Fisterra e Touriñán. Ademáis, Arias Cañete, afirmou que "se conseguira evitar unha verdadeira catástrofe pesqueira e ecolóxica", quizais era demasiado cedo para realizar semellante afirmación.

O domingo 17 de novembro, López Veiga intenta tranquilizar á poboación: "Non se trata dunha marea negra, só dun vertido de fuel", pero prohibiu a pesca entre Mera e Fisterra.

O 18 de novembro comézase a concesión de axudas aos afectados, que aprobarán antes do Nadal.

Finalmente, o martes 19 de novembro o petroleirogretouse en dúas partes, que afunderon ao cabo dunhas horas. Neste momento o buque atopábase á altura das Illas Cíes. A marea negra xa afectaba a 300km de costa.
Durante os días seguintes vértense en total un resto de 13700 toneladas de fuel, que serían retiradas en 2004.

1 de decembro: en Santiago de Compostela, ten lugar a primeira manifestación Nunca Máis.

2 de decembro: o fuel cobre 164 praias en Galicia, 13 delas afectadas moi gravemente.

3 de decembro: 179 praias son as afectadas, 18 delas moi gravemente.

4 de decembro: o fuel chega á boca das rías de Pontevedra e Vigo, onde 800 barcos e máis de 7000 persoas de a pé e mariñeiros intentan recoller o fuel do mar coas súas propias mans.

Ao longo do mes de decembro:

Descóbrense fugas continuas de fuel na proa afundida do barco. Dúas novas manchas de fuel afloran sobre o lugar do afundimento, estímase que o fuel contido no barco pode continuar verténdose de 5 a 39 meses.
A marea negra entra nas rías de Pontevedra e de Vigo.
Os patróns maior de O Grove e Cangas inician unha folga de fame para esixir máis medios, únense a eles dous patróns máis e cinco mariñeiros.
Moitos mariñeiros galegos deciden saír a buscar chapapote, para así polo menos evitar que chegara a costas, rías e praias.

As praias de Ribeira, Carnota, Corme, Muxía... caen baixo chapapote de 1m de espesor. O Goberno comunica que hai 657 praias afectadas.
Estudantes e profesores de todas Galicia estenden unha cadea humana entre Malpica e Laxe.
Unha nova ondada de fuel cae sobre Carnota e Ferrol.

O 23 de febreiro é convocada unha manifestación masiva en Madrid polo movemento Nunca Máis.

Hoxe, a popa repousa a unha profundidade de 3545  metros e a proa a 3820. Trala extracción dunhas 14000 toneladas en 2004, quedou un resto adherido ás paredes imposible de retirar dunhas 700 toneladas na popa e 300 na proa.

O movemento Nunca Máis actuou durante todo o procedemento de limpeza de chapapote das praias e con multitudinarias manifestacións esixindo verdadeiras solucións para o pesadelo que estaba a vivirse enn Galicia e nas súas costas.

Ademais de todas as especies mariñas, aves e plantas mortas e recollidas debido a esta catástrofe, foi principalmente a marea blanca a que limpiou as nosas praias de todo.
A marea blanca estaba formada por miles de persoas anónimas que acudiron ás praias para limpialas , incluso moita xente de fóra de Galicia ou de fóra de España.

E quizais moitos non coñezan a súa historia pero o máis probable é que o alemán Man fora a persoa que máis sufriu có Prestige.

Man foi un home que chegou a Camelle e enamorouse perdidamente de Galicia , quedouse a vivir na costa de Camelle, onde realizaba diversas figuras con pedras , que coontinúan alí resistindo os temporais. Man vivía alí, era o seu fogar, a súa figura está marcada no muro que rodea as súas esculturas. Pero Man, fíxose aínda máis coñecido cando morreu. Morreu da pena que lle causu a visión do seu fogar arrasado pola marea negra (Camelle foi una zona gravemente afectada).

No verán do ano 2003 recordo ir á praia de Pantín e do Baleo e non poder meterme na auga porque as plantas dos pés enchíanse de "algo negro que se pega e despois non sae", o chapapote.

Recordo tamén que o meu pai xa non ía a pescar nin a bucear, e de que a min parecíame moi raro porque era verán e normalmente ía varias veces por semana... Pouco a pouco o fun comprendendo, e comprendín tamén que esta foi a mobilización solidaria máis grande que houbo nunca en Galicia, e probablemente en España.

Nunca máis serviu para que todo o mundo nos demos conta de que, ao fin a ao cabo, estamos no mesmo barco.

Campo de concentración en Cedeira

A casa dos meus avós en Cedeira está xusto en fronte do paseo marítimo, no que no ano 2010 fíxose un monolito homenaxeando ás vítimas do campo de concentración de Cedeira.

Foi nesa data na que eu tiven a primeira noticia sobre este tema. Meus avós contáronme que nunhas fábricas de conservas que había na praia, no ano 1937, houbo un campo de concentración. Eles xa non o recordaban porque naceron despois,pero foron ao acto que se fixo en recordo das vítimas e contáronme que houbo fillos dos presos que viñeron dende varios puntos do país, fundamentalmente Asturias, para contar as experiencias dos seus pais.

Na Guerra Civil, ao caer o fronte do norte, moitos soldados republicanos e políticos e familiares trataron de fuxir embarcando en distintos tipos de buques, dende pesqueiros a barcos de pasaxeiros. Estes barcos eran interceptados polos franquistas,  e os capturados eran xulgados e moitas veces internados nestes tipos de campos de concentración. No de Cedeira chegou a haber, no ano 1938, 724 presos. Case todos eran xente nova, a metade menores de 26 anos, incluso atopáronse rexistros dun rapaz de 14 anos e tres de 15. Moitos deles eran executados na praia de Villarube. Aínda que a maioría dos presos eran de Asturias, estaban rexistradas persoas procedentes de case todas as comunidades.

Había unha alambrada de espiño rodeando as fábricas e as condición supóñense moi duras, posto que non estaban acondicionadas en absoluto para acoller  xente nelas.

Algunha xente da vila achegábase para levarlles comida, fundamentalmente peixe que era o que tiñan máis a man.

Resulta irónico que nun lugar no que agora hai un parque no que os nenos xogan tranquilamente, hai uns 75 anos fose un lugar con tanto sufrimento.

Este enlace contén información interesante sobre os presos do campo.